Micha de Winter over jeugdzorg: 'Alsof het ongedierte was. Pure marteling'

Het geweld waar kinderen in de jeugdzorg mee te maken hebben gehad, voelt voor hoogleraar pedagogiek Micha de Winter als een dolksteek. Zijn commissie doet onderzoek naar het geweld in de jeugdzorg vanaf 1945 tot heden.

Lees hier het hele artikel in het AD.

Naaizaal in meisjesinternaat.
 
Naaizaal in meisjesinternaat. © Spaarnestad

'Alsof het ongedierte was. Pure marteling'

PLEEGZORGHet geweld waar kinderen in de jeugdzorg mee te maken hebben gehad, voelt voor hoogleraar pedagogiek Micha de Winter als een dolksteek. Zijn commissie doet onderzoek naar het geweld in de jeugdzorg vanaf 1945 tot heden.

 

Diverse mensen hebben ons verteld dat bedplassers naakt werden tentoongesteld aan de rest van de groep. Of kregen de natte onderbroek in hun mond gepropt

Micha Winter
Micha Winter.
 
Micha Winter. © Angeliek de JongDe afgelopen jaren is er door de commissies Deetman (seksueel misbruik binnen de rooms-katholieke kerk) en Samson (seksueel misbruik binnen jeugdinstellingen en pleeggezinnen) al veel onderzoek gedaan naar misstanden met kinderen. 

De Winter is sinds november bezig met een groot onderzoek naar geweld binnen de jeugdzorg, omdat er niet alleen aanwijzingen zijn van seksueel misbruik, maar ook van lichamelijk en geestelijk geweld.

Er zijn grofweg 400 meldingen binnengekomen. De eerste 40 daarvan zijn nu grondig geanalyseerd. Wat zijn uw bevindingen?
,,Dat er sprake was van extreem en structureel geweld, door allerlei instellingen en pleeggezinnen in het hele land. Kinderen werden onverwacht en hard geslagen. Veel kinderen die in internaten of bij nonnen en paters werden geplaatst waren jong. En plasten logischerwijs in bed. Daar hadden die begeleiders een hekel aan. Logisch, als je 30 kinderen onder je hoede hebt waarvan er een paar in bed plassen. Diverse mensen hebben ons verteld dat bedplassers naakt werden tentoongesteld aan de rest van de groep. Of kregen de natte onderbroek in hun mond gepropt. Kinderen braakten soms van angst en moesten hun eigen braaksel opeten. Je kunt het zo gek niet verzinnen of het gebeurde."

In die instituten werkten vaak mensen die onvoldoende gekwalificeerd waren en geen idee hadden hoe ze met kinderen moesten omgaan

Micha Winter

Bent u geschrokken?
,,Ja, enorm. Het is schokkend. Het voelt als een dolksteek in mijn hart als je hoort hoe ongelooflijk wreed er soms met kinderen werd omgegaan. Alsof het ongedierte was. Pure marteling."

Waarom werden die kinderen geslagen?
,,Dat is precies waar ons onderzoek op is gespitst. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Waarom deden deze mensen dat? Waarom dachten ze dat zulk gedrag geoorloofd of goed was? Watvast staat is dat er in veel tehuizen onvoldoende toezicht en controle was. Gezinnen namen pleegkinderen soms uit financiële overwegingen, pleegkinderen konden werken. Eigenlijk was dat pure slavernij. De pleegkinderen werden gezien als uitschot. Meedoen aan Sinterklaas? Ho maar. Er waren wel voogden, maar kinderen mochten of konden niets vertellen. Een vrouw die bij de nonnen was geplaatst, vertelde me onlangs dat zij het de voogd, die eens per jaar langs kwam, probeerde te vertellen. Dat mislukte, maar als straf sloeg de non haar een jaar lang. Bovendien: wie gelooft nou dat een vrouw van het geloof zulke dingen doet? Kinderen waren echt aan de goden overgeleverd. Gelukkig zijn er ook mensen die toch wel een en ander hebben kunnen beschrijven. Daniël Houwer bijvoorbeeld, die zelf vroeger in Zandbergen bij Zeist heeft gezeten. Hij werd directeur bij de Kinderbescherming en heeft boeken geschreven waarin hij misbruik aan de kaak stelde."

Kinderen in deze tehuizen hadden juist bescherming nodig.
,,Dat is de paradox. Kinderen werden in dit soort instituten, internaten en pleeggezinnen geplaatst omdat hun eigen ouders geen adequate zorg konden bieden. In die instituten werkten vaak mensen die onvoldoende gekwalificeerd waren en geen idee hadden hoe ze met kinderen moesten omgaan. Pleeggezinnen werden ook niet geselecteerd. Kinderen die kwetsbaar waren kwamen op die manier terecht in situaties die onvoldoende bescherming boden en nog erger. Er was wel een soort van inspectie, diens rol onderzoeken we. Toch zijn niet alle kinderen in de jeugdzorg slecht behandeld. Van twee zussen die op verschillende plekken terechtkwamen werd de één geslagen en geschopt, de ander kreeg een erg liefdevolle benadering in haar instelling."

Enig idee hoeveel kinderen slachtoffer zijn geworden?
,,Een hele moeilijke vraag. Veel archieven zijn simpelweg vernietigd en instellingen zijn opgeheven of gefuseerd. Of er nu 1000 of 2000 kinderen zijn mishandeld: het is heel erg dat dit heeft kunnen gebeuren."

Dit is een zwarte bladzijde in de geschiedenis

Micha Winter

Wat is de impact van dit geweld op deze slachtoffers?
,,Dat laat zich deels raden. Het is wel lastig om dat wetenschappelijk te bewijzen, want mensen hebben soms een heel leven geleid voordat ze klachten kregen. Maar al het onderzoek wijst uit dat geweld op jonge kinderen gevolgen heeft voor de ontwikkeling. Dat heeft invloed op je loopbaan, lichamelijke en psychische gezondheid. Het leidt tot mislukte levens, verbroken relaties, zelfmoordpogingen en opnames in psychiatrische instellingen. Daar willen de slachtoffers erkenning voor. En excuses. Dit is een zwarte bladzijde in de geschiedenis. Het is natuurlijk nog maar een eerste indruk, het echte onderzoek moet nog beginnen. Maar het lijkt erop dat Nederland te kort is geschoten in de bescherming van kinderen die juist bescherming nodig hadden."

Hoe nu verder?
,,De komende anderhalf jaar doen we onderzoek. Daarin staan drie vragen centraal. Wat is er precies gebeurd, hoe heeft dat kunnen gebeuren en wat heeft dat voor impact gehad op het leven van deze mensen? We doen onderzoek in de archieven en proberen zoveel mogelijk getuigen, slachtoffers en daders uitgebreid te interviewen. Er is sinds kort ook een meldpunt geopend zodat mensen hun verhaal kunnen doen. Hoe meer getuigen we spreken, hoe beter."

Voor contact met het meldpunt 088-371 7500 of https://www.commissiegeweldjeugdzorg.nl/meldpunt/.